Waarom de Grote Zwangere zo nodig met blote borsten moet? (1996)

[Deze vraag van een tentoonstellingbezoekster werd door René Smits als volgt beantwoord.]

De vormen die beeldhouwers aanwenden zullen per definitie verwijzen naar natuurlijke vormsoorten. Zelfs de vormen die gecreëerd werden door kunstenaars die intensioneel nonfiguratief werk wilden maken worden door de wetenschappelijke microfotografie achterhaald. Trouwens zelfs de kleutertjes tekenen kikkervisjes of spermatozoïden die, ze nooit gezien hebben.

In de periode van de Grote Zwangere had ik gekozen voor vormen die voorkomen in het bezielde of animale leven. Zoals ze ook voorkomen in de mens. Het menselijk lichaam als beeld van de menselijke gestalte.

Het is eraan te zien dat het hoofd drager is van het bewustzijn. Het onttrekt zich aan de zijnssfeer van het slapend lichaam. (Le sommeil de la femme fait rêver l'homme.)

Naast het noodzakelijke voor de biologische instandhouding kunnen armen en benen ook nog aangewend worden om creatief-expressief te zijn en om morele daden te stellen. Het torso is als het ware het leven zelf.

Verscheidene beeldhouwers hebben torso's gemaakt als zelfstandige beeldhouwwerken in een periode dat architecten ruïnes ontwierpen. Maar de voorliefde voor onthoofde naaktfiguren heeft evenveel te maken met de drang naar kosmische verruiming. De voorkeur van de beeldhouwers voor de vormen van het vrouwelijke lichaam schreef Dr. Zeylmans toe aan het meer kosmische karakter van de ronde vormen van het vrouwelijk naakt.

Tijdens de zwangerschap krijgt de buik een kosmische oervorm: sfeer of ovoïde (ei-vormig), die voor de beeldhouwer dezelfde betekenis heeft als het licht voor de schilder. In de menselijke gestalte is dit vormfenomeen een plaatselijk gebeuren. Eigenlijk gaat de natuur in de mens, die de natuur toch een beetje ontwend is, geweldig tekeer. In de recht-opstaande gestalte ontstaat er een wanverhouding tussen het volume van de naar verhouding smalle dijen en de in volume steeds meer toenemende buik.

Daarom heb ik van de buik een zuil gemaakt, als een kleed met diepe rechtopstaande plooienval. Nadien zocht ik naar een vorm waarin de ontmoeting kon plaatsvinden van de koepelvorm van de buik die de zuil afsluit en de buste van de figuur. Het woord buste wordt hier gebruikt in tweevoudige betekenis: als poitrine-sein en als portret-borstbeeld.

Bij gelegenheid van een tentoonstelling van mijn werk vertelt Karel Mechiels over de Grote Zwangere zoals hij het werk 30 jaar geleden had zien ontstaan, getuigend van een scherpe waarneming en feilloos geheugen : "Het is jammer dat dit beeld hier niet staat. In elk geval zou men het zwoegen niet merken dat eraan te pas kwam. Ik weet nog hoe dikwijls hij de plooien in de rok veranderde en welke vondst het voor hem was , toen hij onder de naakte borsten de plooien horizontaal legde en dit horizontale doortrok naar de haartooi toe.”

In beginsel ben ik alleen geinteresseerd aan de vormen van het naakte lichaam en niet aan het werk van de kleermaker. Maar wanneer de vormen in de natuur ontoereikend zijn, kom ik wel in de buurt van de kleding. Bijvoorbeeld: de vorm van de gespreide knieën van een naakte zittende vrouw is geen schoot om een kind in te leggen. Verbind ik beide knieën in een schoot(schuit)vorm dan is het alsof de naaktfiguur een rok aan heeft., Als je de vormen van het beeld beleeft, dan begrijp je dat een eventuele vraag naar het ontbrekend hemdje dat bij de rok zou horen niet terzake doet.

De Grote Zwangere is een naaktfiguur waarvan alleen de naar binnen gegolfde onderkant van de buik vervangen werd door een zuil terwille van een plastische noodzaak.